200. rocznica urodzin Stanisława Moniuszki

Data publikacji: 05.05.2019
3 minuty

5 V 1819 r. urodził się Stanisław Moniuszko. Dwusetną rocznicę urodzin kompozytora uczcił Sejm RP,  ogłaszając rok 2019 Rokiem Stanisława Moniuszki.

Wyjątkowość dokonań Stanisława Moniuszki jest tak wielka, że został okrzyknięty ojcem opery narodowej. Zawdzięcza to m.in. skomponowaniu oper „Halka” i „Straszny dwór”. Wcześniej na polskich scenach gościły zazwyczaj przeróbki lub spolszczenia zagranicznych tytułów. Tymczasem Moniuszko stworzył oryginalne, autorskie dzieła, oparte na motywach polskiej muzyki, w tym ludowej. Inspirował się narodową poezją m.in. Jana Kochanowskiego czy Adama Mickiewicza.

Urodził się we wsi Ubiel (obecnie na Białorusi) w rodzinie o patriotycznych korzeniach. Jego ojciec był uczestnikiem kampanii napoleońskiej 1812 r., której poświęcił wierszowany poemat.

Początkowo edukacją Stanisława zajmowała się matka. Kiedy miał 7 lat, rodzina przeniosła się do Warszawy, gdzie kształcił się u organisty Augusta Freyera. Najważniejsze były lata studiów 1837-1840 w Berlinie u profesora Carla Friedricha Rungenhagena. Po powrocie Moniuszko wziął w Wilnie ślub z Aleksandrą Mullerówną, z którą miał dziesięcioro dzieci. W Wilnie pracował jako organista, pedagog i organizator życia muzycznego.

Sławę przyniosła mu ukończona w 1847 r. „Halka”, która miała premierę w warszawskim Teatrze Wielkim w 1858 r. Był już wtedy operowym kapelmistrzem. Opera opowiada o wiejskiej dziewczynie uwiedzionej przez szlachcica, która popełnia samobójstwo w dniu jego ślubu, zostawiając nieślubne dziecko. Temat krzywdy społecznej wywołał wielkie dyskusje. Za perełkę uznaje się arię Jontka „Szumią jodły na gór szczycie”.

„Straszny dwór” , uważany za najdoskonalsze dzieło Moniuszki, miał premierę po upadku powstania styczniowego w 1865 r. Centralnym tematem jest wybór pomiędzy spokojnym życiem a obowiązkiem służby dla ojczyzny. Akcja toczy się w symbolicznym polskim szlacheckim dworze. Ważną rolę gra polonez i mazur. Operę zdjęła po trzech spektaklach rosyjska cenzura.

Moniuszko jest też kompozytorem oper „Flis” (1858), „Hrabina” (1860) i „Verbum nobile” (1861), baletów, kantat (m. in. „Widma”), operetek, a także niezwykle cenionych pieśni, z których najbardziej znana jest „Prząśniczka”.

Zmarł na atak serca w 1872 r., a jego pogrzeb stał się narodową manifestacją, w której wzięło udział sto tysięcy Polaków.